Drukuj

Praktyczny poradnik obrońcy alej

Bronić alei może każdy, ale skuteczniej robi się to w formie zorganizowanej. Polskie prawo nadaje szczególne uprawnienia organizacjom społecznym, a jeszcze szersze – tzw. Organizacjom ekologicznym (tj. mającym ochronę środowiska wśród celów statutowych). Jeżeli nie działasz w takiej organizacji, a chcesz skutecznie bronić alei – pomyśl, czy nie warto organizacji założyć. To nie jest takie trudne !

Poniżej oznaczono:
K – działania dostępne dla każdego
S – działania dostępne tylko dla organizacji społecznej, działającej na rzecz swoich celów statutowych
E – działania dostępne tylko dla organizacji ekologicznej, działającej na rzecz swoich celów statutowych
sp – działania dostępne tylko dla strony danego postępowania administracyjnego.

Zanim alei coś zagrozi

• Opisz i zinwentaryzuj aleję. Szukaj w niej gatunków chronionych. jeśli je znajdziesz – poinformuj o tym (pisemnie, za potwierdzeniem odbioru) zarządcę drogi, gminę i RDOŚ (odtąd w przypadku ich zniszczenia nie będą mogli się powoływać na nieumyślność lub niewiedzę) (K, S, E).
• Jeżeli aleja na to zasługuje, złóż do rady gminy wniosek o uznanie jej za pomnik przyrody (K, S, E).
• Wnioskuj, by aleja została ujęta (i jak najlepiej opisana) jako walor przyrodniczo-kulturowy w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy (K, S, E).
• Popularyzuj wiedze o alei i jej przyrodniczo-kulturowych walorach. Spraw, by stała się przedmiotem lokalnej dumy. Postaraj się by informacja o niej była znana jak najszerzej: np. umieszczona w planie zagospodarowania przestrzennego województwa, lokalnych i regionalnych strategiach dotyczących zrównoważonego rozwoju, turystyki, krajobrazu kulturowego (K, S, E),
• Wejdź we współpracę z zarządcą drogi; proponuj działania na rzecz ochrony alei (np. dosadzanie drzew uzupełniające luki) i uczestnicz w nich (K, S, E).
• Śledź strategiczne plany i programy dotyczące gminy i województwa, sprawdź czy nie pojawiają się w nich zapisy, które mogłyby zagrozić alei (np. zamiary modernizacji sieci drogowej). Wnoś uwagi podkreślające konieczność ochrony alei (K, S, E).
• Sprawdź, czy Twoja gmina oraz Twój RDOŚ prawidłowo prowadzą w Internecie w ramach swojego BIP publicznie dostępny wykaz informacji o środowisku, i czy bez zwłoki zamieszczają w nim informacje o wnioskach o wycięcie drzew, wnioskach o odstępstwo od ochrony gatunkowej, wnioskach o wydanie decyzji środowiskowej. Jeżeli nie – zwróć im uwagę na naruszenie prawa i wezwij do jego przestrzegania (K, S, E).
• Śledź ogłoszenia i obwieszczenia w gminie i na jej stronie internetowej. Pilnuj, czy nie pojawią się obwieszczenia o zamiarach, które mogłyby zagrozić alei (K, S, E).
• Poproś urząd gminy i RDOŚ o informowanie Cię, na podstawie art. 31 §4 KPA, o wszczynanych postępowaniach dotyczących danej alei, wskazując że możesz być zainteresowany udziałem w nich, i że przemawia za tym interes społeczny (S, E).

Gdy zamierzają wyciąć drzewa

• Ustal, co konkretnie się dzieje w sensie postępowań administracyjnych. Zapytaj gminę i RDOŚ, jakie konkretnie postępowania są prowadzone w sprawie (K, S, E). W szczególności: czy toczy się postępowanie w sprawie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach? Postępowanie o zezwolenie na wycięcie drzewa? Postępowanie o odstępstwo od zakazów ochrony gatunkowej? Przeszukaj Internet pod kątem ogłoszeń i obwieszczeń o postępowaniach dotyczących alei.
• Angażuj się w postępowania, wg wskazówek podanych niżej (S, E).
• W miarę możliwości, mobilizuj lokalną społeczność do sprzeciwiania się wycince alei i dopilnuj, by te głosy trafiały do gminy, zarządcy drogi i RDOŚ (K, S, E).

Gdy toczy się postępowanie o decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach – zanim rozstrzygnięto o potrzebie lub braku potrzeby oceny oddziaływania na środowisko

• Poproś pisemnie o kopię wniosku wraz z kartą informacyjną przedsięwzięcia. Organ musi Ci go udostępnić i powinien to zrobić w dniu otrzymania Twojego podania (K, S, E).
• Wnioskuj na podstawie art. 31 KPA, powołując się na cele statutowe i wskazując na interes społeczny, o dopuszczenie do postępowania na prawach strony (S, E). Organ uczyni to w formie postanowienia i od tej chwili będziesz stroną.
• Wskazuj na potrzebę przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Uzasadnij taki wniosek, wskazując na zagrożone wartości przyrodnicze i kulturowe (sp).

Gdy toczy się postępowanie o decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach – jeżeli rozstrzygnięto o braku potrzeby oceny oddziaływania na środowisko

• Poproś pisemnie o kopię wniosku wraz z kartą informacyjną przedsięwzięcia. Organ musi Ci go udostępnić i powinien to zrobić w dniu otrzymania Twojego podania (K, S, E).
• Wnioskuj na podstawie art. 31 KPA, powołując się na cele statutowe i wskazując na interes społeczny, o dopuszczenie do postępowania na prawach strony (S, E). Organ uczyni to w drodze postanowienia i od tej chwili będziesz stroną.
• Przeanalizuj uzasadnienie postanowienia o braku potrzeby oceny oddziaływania na środowisko. Jeżeli wydaje Ci się nieprawidłowe, poczekaj na wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach i odwołaj się od niej, kwestionując w odwołaniu prawidłowość tego postanowienia (sp).
• Jeżeli nie jesteś zadowolony z decyzji, odwołaj się od niej (sp).
• Jeżeli uważasz, że decyzja II instancji jest nieprawidłowa i potrafisz wskazać prawne podstawy takiej tezy – zaskarż ją do sądu administracyjnego (sp).

Gdy toczy się postępowanie o decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach – jeżeli rozstrzygnięto o potrzebie oceny oddziaływania na środowisko

• Proś pisemnie o kopię wniosku, karty informacyjnej przedsięwzięcia. Gdy zostanie sporządzony raport oddziaływania na środowisko, poproś o kopię raportu wraz z wszystkimi załącznikami. Organ musi udostępnić Ci te dokumenty, także w formie elektronicznej, powinien to zrobić w dniu otrzymania Twojego podania (K, S, E).
• Gdy organ ogłosi o możliwości składania wniosków przez społeczeństwo, złóż je w terminie (K, S - termin nie dotyczy E)
• Zadeklaruj na podstawie art. 44 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku chęć uczestniczenia w postępowaniu na prawach strony (E). Nie jesteś związany terminem na składanie wniosków społeczeństwa; możesz to zrobić aż do końca postępowania. Od chwili tej deklaracji jesteś stroną z mocy ustawy.
• Analizuj raport. Wymagaj dobrej i kompletnej inwentaryzacji przyrodniczej, wnioskuj w razie potrzeby o uzupełnianie raportu. Jeżeli dysponujesz innymi inwentaryzacjami, badaniami itp. – wnoś o uznanie ich za środki dowodowe (sp).
• Podnoś wszystkie argumenty na rzecz oszczędzenia alei, lub przynajmniej jak największego ograniczenia wycinki drzew. Wnioski możesz składać aż do zakończenia postępowania. (sp).
• Jeżeli nie jesteś zadowolony z decyzji, odwołaj się od niej (sp, E).
• Jeżeli uważasz, że decyzja II instancji jest nieprawidłowa i potrafisz wskazać prawne podstawy takiej tezy – zaskarż ją do sądu administracyjnego (sp, E).

Gdy toczy się postępowanie o zezwolenie na wycięcie drzewa

• Poproś pisemnie o kopię wniosku o zezwolenie na wycięcie drzewa. Organ musi Ci go udostępnić i powinien to zrobić w dniu otrzymania Twojego podania (K, S, E).
• Wnioskuj o dopuszczenie do postępowania na prawach strony (S, E). Organ uczyni to w formie postanowienia i od tej chwili będziesz stroną.
• Podnoś w postępowaniu argumenty za pozostawieniem drzewa. Wskazuj na występowanie gatunków chronionych. Dopilnuj rzetelności oględzin od kątem występowania gatunków chronionych oraz ich wykonania we właściwym terminie i przez kompetentną osobę (sp).
• O ewentualnych argumentach przeciwko wycince drzew przydrożnych poinformuj jak najszybciej RDOŚ (K, S, E, sp).
• Jeżeli nie jesteś zadowolony z decyzji, odwołaj się od niej (sp).
• Jeżeli uważasz, że decyzja II instancji jest nieprawidłowa i potrafisz wskazać prawne podstawy takiej tezy – zaskarż ją do sądu administracyjnego (sp).

Gdy toczy się postępowanie o odstępstwo od ochrony gatunkowej

• Poproś pisemnie o kopię wniosku o odstępstwo. Organ musi Ci go udostępnić i powinien to zrobić w dniu otrzymania Twojego podania (K, S, E)..
• Wnioskuj na podstawie art. 31 KPA, powołując się na cele statutowe i wskazując na interes społeczny, o dopuszczenie do postępowania na prawach strony (S, E). Organ uczyni to w formie postanowienia i od tej chwili będziesz stroną.
• Sprawdź, czy powód odstępstwa jest uzasadniony i dopuszczony przez ustawę (sp)
• Wskazuj na istnienie rozwiązań alternatywnych, nie wymagających naruszania ochrony gatunkowej (sp). Wskazuj na wszystkie przesłanki, że wycinka drzew (choćby niektórych) nie jest konieczna.
• Sprawdź, czy odstępstwo nie jest zagrożeniem dla populacji gatunku w gminie, reionie lub kraju (sp). W szczególności, jeżeli gatunek w regionie jest zagrożony, zmniejsza swoją liczebność, jest w niewłaściwym stanie ochrony – eksponuj ten fakt jako przesłankę do odmowy udzielenia zezwolenia (sp).
• Składaj dobrze uzasadnione wnioski o oszczędzenie jak największej liczby drzew, albo o odmowę udzielenia zezwolenia (sp)
• Jeżeli nie jesteś zadowolony z decyzji, odwołaj się od niej (sp)
• Jeżeli uważasz, że decyzja II instancji jest nieprawidłowa i potrafisz wskazać prawne podstawy takiej tezy – zaskarż ją do sądu administracyjnego (sp).

Gdy już wydano decyzję zezwalającą na wycięcie drzew

• Poproś o kopie decyzji (K, S, E)
• Przeanalizuj treść decyzji i ich uzasadnienie. Sprawdź, czy wszystko odbyło się zgodnie z prawem. Jeżeli nie – ale tylko jeżeli naruszenie prawa jest rażące - rozważ wnioskowanie na podstawie art. 31 oraz art. 156 KPA o stwierdzenie nieważności decyzji (S, E).
• Sprawdź dowody, które zostały uznane za prawdziwe i stanowiły podstawę decyzji. jeżeli znajdziesz przesłanki fałszywości któregoś z nich - rozważ wnioskowanie na podstawie art. 31 oraz art. 145 § 1. pkt 1 KPA o wznowienie postępowania (S, E).
• Może znasz istotne fakty, istniejące w chwili wydania decyzji a nie uwzględnione w postępowaniu? Mogą to być np. informacje przyrodnicze. Jeżeli tak, wnioskuj na podstawie art. 31 oraz art. 145 § 1. pkt 5 KPA o wznowienie postępowania, wskazując na takie fakty (S, E).

Gdy drzewa już wytną

• Sprawdź, czy wycinka drzew odbyła się legalnie, tj. czy została poprzedzona zezwoleniem na wycięcie drzewa lub zezwoleniem na realizację inwestycji drogowej obejmującym wycinkę drzew. Informacja o zezwoleniu na wycięcie drzew powinna być też w publicznie dostępnym wykazie informacji o środowisku na stronach gminy (K, S, E). O udostępnienie odpowiednich decyzji możesz prosić w urzędzie, który obowiązany jest je udostępnić.
• Sprawdź, czy liczba i lokalizacja wyciętych drzew jest zgoda z decyzjami. Jeżeli nie, zawiadom gminę, wskazując na obowiązek nałożenia kary administracyjnej (K, S, E).
• Sprawdź, czy na/w wyciętych drzewach nie było gatunków chronionych. Jeżeli były, sprawdź czy uzyskano odstępstwo od zakazów ochrony gatunkowej. Informacja o wydanym zezwoleniu drzew powinna być też w publicznie dostępnym wykazie informacji o środowisku na stronach RDOŚ lub GDOŚ. Samą decyzję organ jest Ci obowiązany udostępnić w dniu otrzymania Twojego podania o to (K, S, E).
• Jeżeli gatunki chronione lub ich siedliska zniszczono lub uszkodzono bez zezwolenia, zawiadom Policję oraz RDOŚ (K, S, E).
• Jeżeli strata w gatunkach chronionych lub ich siedliskach jest istotna, złóż –w trosce o środowisko jako dobro wspólne – zawiadomienie o szkodzie w środowisku na podstawie art. 24 ustawy szkodowej (K, S, E), żądając działań naprawczych. W ew. postępowaniu w tej sprawie uczestnicz jako strona (E), a jeżeli nie jesteś zadowolony z decyzji, odwołaj się od niej (sp).

Jak ochronić aleję przed wycinką? / fot. K. Suchowiecki

Autorzy poradnika:
Paweł Pawlaczyk - Klub Przyrodników
Krzysztof Polewko -  Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie

Więcej o możliwościach prawnej ochrony alej przeczytasz w rozdziale „Co mówi prawo” w naszej książce „Aleje – skarbnice przyrody”, którą możesz za darmo pobrać z działu Publikacje. Polecamy!