Wobec wielkich zmian, jakie wprowadza człowiek w przyrodzie, kluczowego znaczenia nabiera każdy fragment, z którego mogą jeszcze korzystać ptaki. Szczególnie duże zmiany nastąpiły w środowisku rolniczym. Wielkie monokultury zastąpiły dawną mozaikę siedlisk. Ptaki tych środowisk w całej Europie drastycznie zmniejszają liczebność. Konieczne są działania dla złagodzenia wpływu jednogatunkowych monokultur, których funkcjonowanie związane jest z opryskiwaniem pestycydami i herbicydami (co czyni je jeszcze bardziej niesprzyjającymi dla ptaków). Najprostszym i najtańszym działaniem przełamującym sterylność „agrarnych pustyń” jest sadzenie lub pozostawianie już istniejących zakrzaczeń i zadrzewień liniowych (alej drzew, szpalerów śródpolnych, zadrzewień wzdłuż cieków itp.). Bogactwo przyrodnicze na terenach rolniczych zależy w dużym stopniu właśnie od tych środowisk. Korzysta z nich wiele gatunków ptaków związanych z terenami otwartymi, rolniczymi, a także niektóre gatunki brzegu lasu. Główny trzon stanowią gatunki strefy przejściowej między lasem a terenami otwartymi. Z alej śródpolnych korzystają nie tylko gatunki lęgowe. Wiele ptaków wykorzystuje te środowiska w okresie przelotów jako miejsce schronienia i żerowania. Bardzo ważną rolę odgrywają aleje dla gatunków zimujących. Znajdują tam wartościowy pokarm (zimujące owady, nasiona i owoce) oraz zaciszne schronienie.

Badania składu gatunkowego zadrzewień śródpolnych prowadzone były w Wielkopolsce, na Mazurach, Podlasiu i Pomorzu. Zgrupowanie ptaków lęgowych alej składało się tam łącznie z 45 gatunków (12–32 gatunków ptaków). Wiele z nich preferuje raczej zakrzaczenia i szpalery niskich, gęstych drzew w mozaice krajobrazu rolniczego niż stare aleje. Takie gatunki oznaczono gwiazdką. Były to w kolejności od najliczniejszego gatunku: zięba, trznadel, ortolan, cierniówka*, szczygieł, potrzeszcz*, mazurek, pliszka żółta*, dzwoniec, pokląskwa*, szpak, grzywacz, makolągwa*, bogatka, modraszka, pliszka siwa*, zaganiacz, łozówka*, wróbel, gąsiorek*, muchołówka szara, śpiewak, dzierlatka*, pójdźka, wrona, gajówka, pełzacz ogrodowy, sikora uboga, uszatka, wilga, kos, sroka, kulczyk, piegża*, pleszka, świergotek drzewny, sójka, srokosz, turkawka, dudek, sierpówka, potrzos*, słowik rdzawy, białorzytka*. Kilka gatunków znalazło się tam jednak przypadkowo: oba gatunki pliszki, dzierlatka i białożytka.

W rejonach o bardziej mozaikowym krajobrazie rolniczym, tradycyjnym rolnictwie i licznych alejach starych drzew (najczęściej dębów) oraz szpalerach wzdłuż cieków (np. Dolina Baryczy) listę gatunków lęgowych alej należy uzupełnić o sowy (puszczyk, pójdźka), myszołowa, dzięcioły (duży, średni, dzięciołek, czarny, zielony i zielonosiwy), kwiczoła, kapturkę, pierwiosnka, kowalika, remiza oraz kraskę występującą już tylko we wschodniej Polsce. W sumie z alejami związanych jest ok. 60 gatunków ptaków, w tym 5 gatunków wymienionych w załączniku I Dyrektywy Ptasiej. Z różnego rodzaju zadrzewieniami w środowisku rolniczym (nie tylko liniowymi) związanych jest do 80 gatunków ptaków. Dzięki zadrzewieniom różnorodność awifauny lęgowej terenów, na których prowadzi się intensywną gospodarkę rolną, może być stosunkowo duża i kształtować się na poziomie około 60–80 gatunków (czyli około 1/3–1/4 awifauny lęgowej Polski). Likwidacja zadrzewień na danym obszarze spowodowałaby wycofanie się lub radykalne zmniejszenie populacji takiej właśnie liczby gatunków.

Skład gatunkowy i liczba gatunków lęgowych w pasach drzew zależy od wieku i gatunku drzew: czy są stare, dziuplaste, czy mają wypróchniałe konary. Wiele gatunków wykorzystuje dziuple naturalne i po dzięciołach w martwych fragmentach drzew. Duże znaczenie dla ptaków gniazdujących w alejach ma też ich otoczenie. Najcenniejsza jest mozaika różnych terenów rolniczych (różnego rodzaju uprawy, łąki i pastwiska), ugorów, wzbogacona o aleje starych drzew. Ochrona awifauny danego siedliska nie jest problemem dla doświadczonego ornitologa, dla osoby bez doświadczenia już jednak tak. Dlatego aby nie niszczyć lęgów ptaków, najlepiej stosować się do kilku prostych zasad omówionych na końcu rozdziału.

Gatunki ptaków gniazdujących w alejach